- Statut wielkopolski wydano w Piotrkowie (prace 1356–1362), statut małopolski w Wiślicy w 1362 r.
- Wielkopolski liczył 34 artykuły, z czasem blisko 50; małopolski 25, a dopisano do niego 35 kolejnych.
- Ponad dwie trzecie treści to prawo karne; prawo prywatne zostało w domenie zwyczaju. Statuty nie zachowały się w oryginale.
Celem statutów była unifikacja państwa scalonego po rozbiciu dzielnicowym: usunięcie przestarzałych przepisów i ujednolicenie prawa, którym sądzono rycerstwo. Statut wielkopolski, oparty na tamtejszym prawie zwyczajowym, wydano w Piotrkowie po pracach trwających od 1356 do 1362 roku; statut małopolski ogłoszono w Wiślicy w 1362 roku. Razem nazywa się je statutami wiślicko-piotrkowskimi.
Nie była to kodyfikacja kompletna. Podstawę stanowiło prawo karne, które zajmowało ponad dwie trzecie treści; mniej miejsca poświęcono prawu cywilnemu, ustrojowi i sądom. Prawo prywatne, a więc także długi i umowy, pozostało w domenie zwyczaju. Statuty dotyczyły rycerstwa i możnych; mieszkańcy miast i wsi lokowanych na prawie niemieckim żyli według własnych reguł.
Teksty nie zachowały się w oryginale, znamy je z późniejszych odpisów, do których dopisywano kolejne artykuły, tak zwane ekstrawaganty. Mimo to statuty na stulecia wyznaczyły kierunek: prawo ma być spisane i znane z góry, a nie odtwarzane w każdej sprawie z pamięci sędziów. Dla wierzyciela i dłużnika to różnica między przewidywalnością a loterią.
Spisane zasady zamiast domysłów: w naszym Poradniku tłumaczymy prostym językiem, jak działa windykacja, odszkodowania i upadłość: Poradnik e‑PGW.
Źródła i dokumenty
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna, „Kodeksy prawne: statuty Kazimierza Wielkiego”, zpe.gov.pl.
- F. Piekosiński, „Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego”, Kraków 1891 (skan), pbio.akademia.mil.pl.
- Ilustracje: Franciszek Smuglewicz, „Sejm w Wiślicy”, przed 1807; Kazimierz Wielki, portret Marcella Bacciarellego, około 1770. Muzeum Narodowe w Krakowie.
Wpis ma charakter historyczny i informacyjny, nie jest poradą prawną.