- W miastach zakaz omijano przez wyderkaf: dłużnik sprzedawał wierzycielowi nieruchomość z prawem odkupu w umówionym terminie i za umówioną kwotę.
- W 1596 r. jezuita Marcin Śmiglecki wydał „O lichwie, wyderkach, czynszach...”, dziełko przedrukowywane potem jeszcze dziesięć razy.
- Współczesne odsetki maksymalne: od 20 lutego 2006 r. (nowela Kodeksu cywilnego z 7 lipca 2005), zmienione od 1 stycznia 2016 r.
Największym ośrodkiem bankierskim dawnej Polski był Kraków. Pożyczek udzielali kupcy prowadzący handel hurtowy, dzierżawcy regaliów królewskich, bankierzy zajmujący się wymianą pieniądza i lichwiarze. Ponieważ prawo kościelne zakazywało brania odsetek, w miastach zakaz omijano przez tak zwane wyderkafty: pożyczkobiorca sprzedawał wierzycielowi nieruchomość, która miała zabezpieczać dług, zastrzegając sobie prawo jej odkupu w określonym terminie i za określoną kwotę. Różnica między ceną sprzedaży a ceną odkupu była ukrytym procentem.
Spór o to, co wolno, trafił w Polsce do druku w 1596 roku. Jezuita Marcin Śmiglecki wydał wtedy po polsku „O lichwie, wyderkach, czynszach, spolnych zarobkach, naymach, arendach i samokupstwie krótką naukę”, przedrukowywaną potem jeszcze dziesięć razy. Jak pisał w 1936 roku ksiądz Władysław Wicher, Śmiglecki omawiał dopuszczalne formy dochodu z kapitału, takie jak czynsze i spółki, odróżniając je od lichwy przy zwykłej pożyczce, i stał bliżej łagodniejszego nurtu ówczesnej teologii.
Po kilku wiekach spór wrócił w świeckiej formie. Ustawa z 7 lipca 2005 roku o zmianie Kodeksu cywilnego, obowiązująca od 20 lutego 2006 roku, wprowadziła odsetki maksymalne, wówczas równe czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP. Od 1 stycznia 2016 roku, po ustawie z 9 października 2015 roku, odsetki maksymalne to dwukrotność odsetek ustawowych. Pytanie Śmigleckiego, ile wolno wziąć za pożyczenie pieniędzy, ma dziś odpowiedź w artykule 359 Kodeksu cywilnego.
W określonych ustawą przypadkach naruszenia obowiązków kredytodawcy konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego. Jej zastosowanie zależy od treści umowy i spełnienia warunków ustawowych. Sprawdź, co warto zweryfikować w swojej umowie: Sankcja kredytu darmowego w e‑PGW.
Źródła i dokumenty
- „Dzieje bankowości polskiej”, materiał Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego (wyderkafty, ośrodki bankierskie), ekonomia.wne.uw.edu.pl.
- W. Wicher, „O. Marcina Śmigleckiego T. J. traktat o lichwie i procentach”, Collectanea Theologica 17 (1936), s. 289–316, bazhum.muzhp.pl.
- Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1316, eli.gov.pl/eli/DU/2005/1316.
- Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2015 poz. 1830, eli.gov.pl/eli/DU/2015/1830.
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 359, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, eli.gov.pl/eli/DU/1964/93.
- Ilustracje: Quinten Massys, „Bankier z żoną”, 1514. Luwr; Quinten Massys, „Bankier z żoną”, 1514, fragment.
Wpis ma charakter historyczny i informacyjny, nie jest poradą prawną.