- Grosz krakowski bito w Krakowie około 1367–1370 r., ściśle według wzoru groszy praskich wprowadzonych w Czechach w 1300 r.
- Egzemplarz z Muzeum Narodowego w Krakowie waży 3,1 g i ma 28,5 mm średnicy; zachowało się niewiele sztuk.
- W Krakowie w latach 1369–1373 wół kosztował 48–73 grosze, trzewiki 2 grosze za parę, a achtel piwa 10 groszy.
Grosz praski, wprowadzony przez króla Czech Wacława II w lipcu 1300 roku, był pierwszą w tej części Europy monetą „wieczną”, o stałej wartości, i szybko zdominował rynek czeski oraz polski. Kazimierz Wielki chciał mieć własny odpowiednik. Muzeum Narodowe w Krakowie datuje grosz krakowski na około 1367–1370 rok; moneta była ściśle wzorowana na praskiej, a inskrypcje i przedstawienia dostosowano do warunków polskich: na awersie imię i tytuł króla, na rewersie orzeł piastowski z napisem GROSSI CRACOVIENSES.
Egzemplarz z krakowskiego muzeum waży 3,1 grama przy średnicy 28,5 milimetra. Grosz wszedł do obiegu w stosunkowo niewielkiej liczbie, o czym świadczą nieliczne zachowane do dziś sztuki; w codziennym obrocie w Polsce dominowały drobne, lokalne monety o zaniżonej zawartości kruszcu. Emisja była krótka, lecz symboliczna: pierwsza polska gruba moneta srebrna z orłem.
Co można było kupić za grosz? Księgi rachunkowe Krakowa z ostatnich lat panowania Kazimierza i pierwszych po jego śmierci notują: ćwiertnia owsa 3 grosze (1369), cielę 13 groszy (1372), wół od 48 do 73 groszy, trzewiki 2 grosze za parę (1371), achtel piwa 10 groszy (1373), a dobry wierzchowiec od 48 do nawet 192 groszy. Bochenek chleba kosztował mniej więcej pół grosza. Grosz praski zawierał wtedy około 3,5 grama srebra, więc nowa krakowska moneta była nieco lżejsza od pierwowzoru.
Pieniądz zmienia wartość, dlatego za opóźnienie w zapłacie należą się odsetki. Policz je dla swojej faktury: Kalkulator odsetek e‑PGW.
Źródła i dokumenty
- Muzeum Narodowe w Krakowie, katalog zbiorów: Kazimierz Wielki (1333–1370), grosz krakowski, Kraków, ok. 1367–1370, nr inw. MNK VII-P-2600, katalog.muzeum.krakow.pl.
- K. Janicki, „Ceny w czasach Kazimierza Wielkiego. Ile w Polsce kosztowały chleb, piwo albo dobry wierzchowiec?”, WielkaHistoria, 2 czerwca 2020 (na podstawie J. Pelca, „Ceny w Krakowie w latach 1369–1600”, Lwów 1935), wielkahistoria.pl.
- Narodowe Centrum Nauki, opis projektu badawczego o groszu praskim (reforma Wacława II z 1300 r.), projekty.ncn.gov.pl.
- Ilustracje: Kazimierz Wielki, rysunek Jana Matejki z pocztu królów, reprodukcja międzywojenna; Kraków, Wawel od strony Wisły, lata trzydzieste. Bułgarskie Archiwa Państwowe.
Wpis ma charakter historyczny i informacyjny, nie jest poradą prawną.